Skoliozy – praktyczne informacje dla rodziców

Skoliozy można z pewnością zaliczyć do chorób cywilizacyjnych. W ostatnim czasie współczynnik występowania skolioz wśród dzieci i młodzieży wyraźnie wzrósł. Przyczyn powstawania skolioz jest wiele, jedną z nich z pewnością jest bardziej siedzący tryb życia. W dzisiejszym artykule chcemy przybliżyć informacje dotyczące skolioz, gdyż niejednokrotnie w swojej pracy zawodowej spotykamy rodziców, którzy szukają tego typu informacji, jednakże nie wszystkie treści są dla nich zrozumiałe.

Na początku zajmiemy się wyjaśnieniem pojęcia „skolioza”.

Otóż terminologia medyczna tłumaczy skoliozę jako trójpłaszczyznowe skrzywienie kręgosłupa. Co to oznacza? W obrębie kręgosłupa odbywają się ruchy w określonych płaszczyznach. Ruchy zgięcia bocznego kręgosłupa  możliwe są w płaszczyźnie czołowej, ruchy zgięcia i wyprostu odbywają się w płaszczyźnie strzałkowej, a wszelkie ruchy rotacyjne czyli obracanie się odbywają się w płaszczyźnie poprzecznej.  Ze skoliozą mamy do czynienia w momencie, gdy występują zniekształcenia kręgosłupa w obrębie tych trzech płaszczyzn. We wcześniejszych terminologiach, skoliozę definiowano jako boczne skrzywienie kręgosłupa, w obecnych czasach odbiega się od tego opisu.

Rycina 1 Porównanie sylwetki prawidłowej z sylwetką osoby ze skoliozą.

Przyczyny powstawania skolioz

W dostępnej literaturze możemy znaleźć dużo informacji dotyczących etiologii powstawania skolioz.  Najpowszechniej uznawany jest podział według Cobba, który dzieli skoliozy na czynnościowe i strukturalne. Przyczyny powstawania skolioz czynnościowych to m.in.: zmniejszenie aktywności ruchowej, zmiana trybu życia na bardziej siedzący, niepoprawne nawyki ruchowe itp. W skoliozach strukturalnych przyczyny powstawania skolioz należy upatrywać w zmianach w obrębie układu kostnego (tj. zmiany wrodzone, torakopochodne np. w przebiegu gruźlicy kostnej), układu nerwowego (porażenia wiotkie i spastyczne oraz zmiany wrodzone), oraz układu mięśniowego (w przebiegu zmian wrodzonych oraz dystrofii mięśniowej). Trzecią grupę (największą) tworzą skoliozy idiopatyczne czyli o nieznanej etiologii.

Objawy i rozpoznanie skolioz

W skoliozie  mamy do czynienia z deformacją kręgosłupa, czego efektem jest powstawanie garbów żebrowych i wałów lędźwiowych, asymetria ułożenia barków, asymetria ustawienia kątów talii, asymetria ustawienia miednicy. W przebiegu skoliozy dochodzi do torsji kręgów, co oznacza, że poprzez obracanie się kręgów i opory stawiane przez otaczające ich tkanki, następuje zmniejszenie wysokości trzonów kręgów po stronie wklęsłej, skrócenie nasady łuku po stronie wklęsłej, skrócenie oraz przemieszczenie wyrostka kolczystego po stronie wklęsłej, oraz zmiany kształtu otworów kręgowych. Ponadto u dzieci ze skoliozą dochodzi do zaburzeń czucia przestrzeni, czego oznaką jest brak świadomości własnej sylwetki (często przybranie poprawnej postawy, wiąże się z odczuciem dyskomfortu wywołanego poprawną postawą).

W rozpoznaniu  skoliozy stosuje się liczne testy diagnostyczne. Do takich testów zaliczamy pomiary linijne (np. pomiar długości kończyn dolnych), testy funkcjonalne (np. test Bertranda – Adamsa podczas którego bada się pojawienie garbów żebrowych i wałów lędźwiowych). Ponadto u dzieci z podejrzeniem skoliozy wykonuje się pomiar wielkości kąta skrzywienia za pomocą zdjęcia  RTG kręgosłupa. W/w badania prowadzone są podczas wizyty w gabinetach lekarskich i fizjoterapeutycznych. Pamiętać należy, że każde dziecko ze zdiagnozowaną skoliozą powinno znajdować się pod opieką lekarza ortopedy.

Rycina 2 Wał lędźwiowy i garb żebrowy w przebiegu skoliozy.

Podział skolioz

Skoliozy dzielimy na kilka grup w zależności od miejsca występowania (tj. skoliozy piersiowe, czy lędźwiowe), ilości łuków skrzywienia (tj. jednołukowe, dwułukowe, wielołukowe) oraz ze względu na stopień kąta skrzywienia. Jeśli mowa o stopniach skrzywienia, to najczęściej stosuje się podział Cobba, który dzieli skoliozę na IV stopnie w zależności od wielkości kąta skrzywienia.

Leczenie skolioz

W leczeniu skoliozy duże znaczenie ma wielkość kąta skrzywienia, wiek oraz progresja (czyli postepowanie wady). W leczeniu zachowawczym zastosowanie znajdują ćwiczenia specjalistyczne prowadzone poprzez fizjoterapeutów. Jedną z metod stosowanych w leczeniu skolioz jest metoda PNF. Wykorzystywane wzorce ruchowe pozwalają na korekcję skrzywienia, wypracowują umiejętność czucia własnego ciała oraz poprawiają kontrolę nerwowo-mięśniową. Ponadto w leczeniu skolioz zastosowanie znajdują także gorsety ortopedyczne oraz wkładki ortopedyczne. W leczeniu zachowawczym duże znaczenie ma rola rodziców, w pilnowaniu postaw swoich podopiecznych podczas pobytu w domu, oraz kontrola wykonywania ćwiczeń zaleconych przez fizjoterapeutę. Leczenie skoliozy jest bardzo długim okresem, podczas którego ważną rolę odgrywają rodzice we wspieraniu swoich podopiecznych. W przypadku kiedy leczenie zachowawcze skoliozy nie przynosi efektów, a progresja skrzywienia znacznie postępuję zastosowanie znajduje leczenie operacyjne skrzywienia, po którym niezbędna jest rehabilitacja.

Podsumowanie

Skoliozy są jednymi z najczęstszych schorzeń naszych czasów dotyczących zarówno dzieci jak i młodzieży. Dlatego też wszelkie wątpliwości zauważalne w postawach swoich dzieci, rodzice powinni konsultować ze specjalistą, gdyż nieleczona skolioza prowadzi do ciężkich zmian w obrębie narządu ruchu, oraz do zmian w narządach wewnętrznych.