Postępowanie fizjoterapeutyczne po mastektomii – najistotniejsze fakty

Operacje w obrębie gruczołu sutkowego, przeprowadza się w przypadku nowotworu złośliwego. W Polsce rocznie około 14 tys. kobiet dowiaduje się o zachorowaniu na nowotwór piersi. Niestety schorzenie to dotyczy coraz to młodszych kobiet. Przyczyn powstawania jest wiele, jedną z nich jest zbyt późno zdiagnozowany nowotwór, poprzez brak odpowiedniej profilaktyki.

Dziś jednak zajmiemy się fizjoterapią po mastektomii, gdyż brak odpowiedniej rehabilitacji prowadzi m.in. do ograniczenia ruchomości kończyny górnej po operowanej stornie, obrzęków limfatycznych wskutek usunięcia lub zmniejszenia światła węzłów chłonnych, wad postawy (które prowadzić mogą do zmian w kręgosłupie), następstwem czego są powstające zespoły bólowe pojawiające się przy dłuższym staniu lub siedzeniu. Głównym celem rehabilitacji jest zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym, oraz uzyskanie optymalnej sprawności psychofizycznej.

Postępowanie fizjoterapeutyczne – przedoperacyjne

Postępowanie fizjoterapeutyczne powinno rozpocząć się już przed operacją. Skupia się ono przede wszystkim na przygotowaniu pacjentki do operacji. W okresie tym wprowadzone zostają ćwiczenia oddechowe, nauka poprawnego układania kończyny górnej po operowanej stronie (w celu utrwalenia nawyku ruchowego).

Rycina 1. Pozycje ułożeniowe kończyny górnej po mastektomii

 

Postępowanie fizjoterapeutyczne – pooperacyjne

W pierwszych dobach po operacji wykonuje się ćwiczenia oddechowe (najpierw torem brzusznym, stopniowo łączonym z torem piersiowym), wstępna profilaktyka przeciwobrzękowa (wysokie układanie kończyny górnej, bandażowanie kończyny górnej).

Rycina 2 Bandażowanie kończyny górnej po mastektomii

W kolejnych dniach zastosowanie znajdują ćwiczenia czynne palców ręki, ćwiczenia czynne przedramion, ćwiczenia wspomagane obręczy barkowej w różnych pozycjach, masaż kończyny górnej, ćwiczenia oddechowe.

W kolejnych tygodniach od operacji (o ile nie ma żadnych przeciwskazań zdrowotnych) wzrasta intensywność ćwiczeń, wprowadza się ćwiczenia czynne obręczy barkowej, ćwiczenia wzmacniające, ćwiczenia wzmacniające mięśni posturalnych, nauka poprawnej postawy. Ćwiczenia tego typu wykonywane są w różnych pozycjach, z przyborami (np. ćwiczenia przy użyciu piłki, taśmy Thera-Band, czy laski gimnastycznej), ćwiczenia rozciągające. Do nauki poprawnego utrzymywania postawy zastosowanie znajduje metoda PNF, która skupia się na kontroli motorycznej. Wypracowanie odpowiednich wzorców ruchowych poprzez tę metodę, pozwala pacjentce lepiej kontrolować swoją postawę.

Rycina 3 Ćwiczenia czynne kończyn górnych 

Ponadto w leczeniu obrzęków kończyn górnych po mastektomii zastosowanie znajduje aplikacja Kinesiology Taping. W metodzie tej wykorzystywane są specjalne taśmy, które wykonane są z elastycznej bawełny pokrytej z jednej strony warstwą akrylu. Taśma nie zawiera żadnych leków. Grubość taśmy, rozciągliwość i struktura są zbliżone do właściwości ludzkiej skóry. Taśma, co ważne jest wodoodporna i przepuszczalna dla powietrza, oraz nie przeszkadza w normalnym funkcjonowaniu.

Poprawnie naklejona taśma unosi skórę oraz powięź, usprawniając jednocześnie krążenie płynów ustrojowych w tkankach podskórnych. Ponadto taśma wspomaga pracę mięśni,  moduluje odczuwanie bólu, poprawia trofikę tkanek miękkich. Każda pacjentka poddająca się naklejeniu aplikacji najpierw powinna skonsultować się z lekarzem prowadzącym. Aplikacje powinny być poprzedzone odpowiednim badaniem i wykonane poprzez fizjoterapeutę wykwalifikowanego w tym zakresie.

Rycina 4.  Aplikacja limfatyczna kończyny górnej

Fizjoterapia po mastektomii powinna zostać wprowadzona jak najszybciej. Od jej przebiegu zależy dalsze funkcjonowanie pacjentki. Warto też wziąć pod uwagę fakt, iż rehabilitacja u kobiet po mastektomii nie kończy się wraz z opuszczeniem szpitala, lecz trwa przez cały następny okres życia. Dlatego też pomoc, wsparcie psychologiczne, wsparcie rodziny, przyjaciół i znajomych (zwłaszcza w pierwszych okresach) są bardzo potrzebne. Pamiętajmy także o profilaktyce i systematycznym badaniu piersi.